Značaj selekcije za razvoj našeg kozarstva

S obzirom na to da je za našu privredu značajna proizvodnja mlijeka i mesa,  usmjeravanje selekcije koza išlo bi u jednom od ova dva pravca, i to pojedinačno  (mlijeko ili meso) ili u oba pravca istovremeno  (mlijeko – meso). Budući da se za povećanje proizvodnje mesa, prvenstveno,  misli na jareće meso, to se kao mogućnost povećanja te vrste mesa nameće popravljanje plodnosti. Srećna okolnost je da su mlječnost i plodnost u pozitivnoj korelaciji, pa se utoliko sigurnije i brže može ostvariti uspjeh selekcije koza  na kombinovani smjer proizvodnje.

Selekcija uopšte, a posebno za vrstu stoke kod koje ranije nisu primjenjivane nikakve zootehničke mjere niti postoji ustaljeno iskustvo, mora da bude osnovna mjera koju, prije svih ostalih treba sistematski sprovoditi. Primjena selekcijskog rada u kozarstvu znatno će omogućiti, ne samo povećanje proizvodnje i pravilno usmjeravanje gajenja koza, već i rasno izdvajanje i usmjeravanje, kao i otkrivanje do sada nepoznatih zakonskih mjera značajnih za dalji rad na unapređenju ove proizvodnje.

Osnovni principi primjene selekcije koza na mlijeko i meso.

Zasnivanje povećanja mlječnosti i plodnosti koza na selekciji, postoji  mogućnost selekcije u okviru čistih rasa, a ukoliko se želi da stado dobije nov kvalitet, onda se uvodi rasa, odnosno vrši ukrštanje i primjenjuje selekcija potomka. Bez obzira da li se radi o određenim rasama ili nedefisanim rasnim tipovima koza, kakve su pretežno naše, selekcija na mlječnost ima vrlo visoko mjesto. Mnogi smatraju da je značaj selekcije na mlječnost efikasniji nego primjena odrđenih genetskih metoda (ukrštanja), a posebno u slučaju primjene visokog indeksa selekcije. Međutim, u slučaju slabo mliječnih rasa, uticajem na mlječnost  ukrštanjem i selekcijom, postale su mnoge, vrlo mlječne koze u svijetu. Genetski potencijal za mlječnost koza, pod uslovima dobre ishrane, transformisaće se u visoku proizvodnju mlijeka. Genetski momenat u proizvodnji mlijeka koza je posebno značajan. Pod uslovima istog hertibiliteta i utvrđenog intenziteta selekcije kao kod goveda, kod koza se postiže preko dva puta (pa i više) veći genetski godišnji uspjeh zbog nižeg genetskog intervala (veći broj ženskih potomaka i manji broj osobina za  selekciju).

Selekcija na plodnost, odnosno proizvodnju mesa, je takođe mjera koja može da omogući povećanje ove osobine. Selekcija na bližnjenje može da se sprovodi prema podacima jednog ili više jarenja. Pri selekciji treba imati u vidu plodnost majke. Selekcija je naročito korisna ako se uspješno  odabiraju mužjaci, koji se ocjenjuju prema plodnosti majke i kćeri. Selekcija na plodnost koza je izvodljivija nego kod ovaca, jer je češće bližnjenje. Budući da je, u nekim uslovima proizvodnje, važna visoka proizvodnja mlijeka, a u drugim proizvodnja mesa, odnosna visoka plodnost, a u trećim mlijeka i mesa zajedno, kao i činjenica da u svim tim slučajevima uslovi pod kojim se gaje koze mogu biti intezivni ili ekstenzivni, to je neophodno da se prate mnogi proizvodni pokazatelji značajni za svako navedeno proizvodno usmjeravanje i izvrši procjena priplodne vrijednosti. Kontrola proizvodnih sposobnosti i procjena priplodne vrijednosti koza vrši se na način i metodama koje su određene glavnim odgajivačkim programom. Rezultati procjenjene priplodne vrijednosti koza koriste se za razvrstavanje kvalitetnih priplodnih koza u klase.