Plamenjača – najraširenija bolest krompira

Osnovni prouzrokovači infektivnih bolesti biljaka su gljive. Njihova glavna karakteristika jeste da se brzo razvijaju u biljnom organizmu, najčešće prouzrokujući promjene praćene nekrozom, odnosno odumiranjem tkiva, te da se brzo razmnožavaju i šire u povoljnim uslovima.

Najrasprostranjenija i ekonomski najopasnija bolest krompira na svijetu jeste plamenjača ( prouzrokovač Phytophtora infestans ). Kada se stvore pogodni uslovi za njen razvoj, kao što su postojanje izvora zaraze, temperatura vazduha oko 20 stepeni Celzijusa, povišena vlažnost vazduha, te povećane padavine, može potpuno da uništi usjev krompira. Najveće štete su uglavnom u bujnim krompirištima, slabo provjetrenim , pored šuma, većeg drveća, u dolinama rijeka i potoka, gdje su pogodni preduslovi za stvaranje odgovarajuće mikroklime za brži razvoj i napad plamenjače.

Bolest se ispoljava na svim organima biljke osim na korjenu. Prvi napad plamenjače može biti 3-4 sedmice poslije nicanja krompira, kada su uočljivi prvi simptomi u obliku tamnozelenih pjega, a na naličju lista može se zapaziti bjeličasto-sivi oreol koji jasno ukazuje na ovu bolest. Inficirani dio biljke postepeno mijenja boju, suši se i odumire.

Za vrijeme intenzivnog napada plamenjače u usjevu krompira se osjeća veoma neprijatan miris plijesni. Inficirana nadzemna masa se pri optimalnim uslovima za razvoj patogena, suši i izgleda kao da je spaljena, odakle i potiče naziv plamenjača. Bolest može da se proširi i da zahvati krtole, na kojima se u početku javljaju tamne, nepravilne pjege a kasnije zahvataju veću površinu krtole i poprimaju crvenkasto-mrku boju, te kao takve, predstavljaju pogodno tkivo za razvoj drugih sekundarnih parazita i saprofita.

Ukoliko nismo sigurni da li se radi o bolesti ili o fiziološkoj pojavi tzv. žućenja i odumiranja donjeg lišća tokom intenzivnog porasta krompira, možemo pristupiti jednostavnom testu u kućnim uslovima. Otkinuti lišće na kojima je zapažena promjena, staviti na tacnu sa vodom, a zatim poklopiti čašom. Ukoliko je u pitanju  plamenjača, narednog dana, pri sobnoj temperaturi će tamne pjege biti oivičene bjeličasto-sivim oreolom od micelija, te je neophodno brzo reagovati u cilju sprečavanja širenja bolesti.

Uspješno sprečavanje nastanka i širenja plamenjače ogleda se prvenstveno u preventivnim mjerama, od kojih kasnije zavisi i efikasnost upotrebe hemijskih sredstava. Glavne mjere u borbi protiv ove bolesti jesu selekcionisanje i izbor sorti sa što većim stepenom otpornosti, upotreba zdravog sjemenskog materijala, pravovremena preventivna hemijska zaštita usjeva, te neizostavna kvalitetna kontrola proizvodnje krompira.

Zaštita krompira od bolesti plamenjače može se provoditi primjenom preventivnih fungicida čija je uloga zaštita lisne površine kako do infekcije ne bi došlo.Aktivna materija ovih fungicida osigurava da svojim prisustvom na površini biljnih organa uništava već prisutne spore, uništava već formirane hife i druge strukture gljive. Drugim riječima osigurava sprječavanje infekcije i njen razvoj.

U godinama se čestim padavinama efikasnost preventivnih fungicida je bitno umanjena jer isti budu saprani sa biljnih organa i time su stvoreni uslovi za ostvarenje infekcija. U takvim okolnostima potrebno je koristiti kurativne fungicide sa sistemičnim načinom djelovanja.

Sistemične fungicide biljka krompira usvaja, a potom putem sprovodnih sudova raširi u cijelu biljku te na taj način pored vanjske zaštite pružaju efikasnu zaštitu i iz same biljke.Nisu podložni ispiranju i u uslovima čestih padavina predstavljaju jedini način efikasne zaštite.Posebno su značajni što je prisustvo aktivne materije osigurana i u mladim izbojcima biljke krompira te time pružaju potpunu zaštitu cijele biljke u periodu intenzivnog porasta.

Trenutno se na raspolaganju nalazi veliki broj izuzetno efikasnih preparata za uspešno suzbijanje plamenjače krompira ( Phytophtora infestans ). Prvo preventivno tretiranje je moguće primjenom dobro poznatim i brojnim bakarnim preparatima (preparati na bazi bakar-oksihlorida; bakar-oksihlorida+cineb; bakar-oksihlorida+cink-karbonat; bakar-oksisulfat; bakar-sulfat, bakar-sulfat i kalcijum hidroksid, cinebom), preparatima na bazi mankozeba (kod svih je karenca 14 dana). Nakon preventivnog tretiranja biljaka krompira u uslovima čestih padavina primijeniti kombinovane preparate sa kontaktno sistemičnim djelovanjem koji biljke krompira štite sa površine ali i iz biljke sa dužim djelovanjem kao što su preparati na bazi metalaksil-cineb, metalaksil-mankozeb, metalaksil M-bakar-oksihlorid; metalaksil-M-cineb i dr. kod svih je karenca 21 dan.

Pri zaštiti treba voditi računa o pravilnoj koncentraciji i dozi preparata na jedinicu površine, kao i kvalitetnom radnom pritisku prskalice i izboru dizni.